So treibt die Insel • Zo drijft het eiland Gedichten

HOOFS GEDRAGEN SCHEMER

Jong was je al een chinees, schrijft Hans van de Waarsenburg in Beschrijvingen van het Meer, een van zijn langere gedichten, dat mij exemplarisch voor zijn werk lijkt. Er zijn maar weinig dichters die reuzel en honing in een enkel gedicht kunnen onderbrengen. Wie dat doet begeeft zich in een kruisvuur van eigen maaksel, en loopt risico's van valkuil en tegenspraak, maar daar zijn jonge Chinezen niet bang voor. En toch, een chinese Limburger, kan dat? En dan nog wel een met as in zijn borrelglas, iemand die binnen een paar regels een ezel op een berg ziet, maar ook een boot vol stroop? En hoe komt het dat je al die elkaar zo snel opvolgende beelden als lezer zo blijmoedig op je af laat komen? Godenschemer, evocaties van bloed en dood, scharminkel en karkas? Vierentwintig verzen telt dat lange gedicht, en als je ze leest en herleest heb je aan een meer van tegenstrijdigheden gestaan die elkaar niet opgeheven, maar verhevigd hebben. De sterke beelden tuimelen over elkaar heen, maar vreemd genoeg levert dat geen schril rumoer op, eerder een grote, ademloze stilte, waarin een dichter naar een emblematisch meer kijkt als naar een spiegel die alles vergroot, en waarin hij zijn leven ziet. Er klinken schrale tango's, een consul, misschien wel die van Under the Volcano, verdrinkt in een bad vol mescal, er zijn kleuren uit de mexicaanse ansicht gelopen, een man gaat de confrontatie aan met zijn eigen, onthutsende zelfportret van dichter op reis. Ook in het gedicht Eilanden is van de Waarsenburg een reiziger met wijdopen ogen die alles wat zichtbaar is registreren. Hij tekent het landschap als een expressionist, schuwt geen enkele kleur, en maakt tegelijkertijd een portret van zijn stemming, een innerlijk theater van hilariteit, genot, bedwongen wanhoop en somber pathos, dat eerder aan latijns-amerikaanse dan aan nederlandse poëzie doet denken.

Van de Waarsenburg is in Helmond geboren (1943) en daarna voor altijd aan Limburg vervallen. Hij woont in het voor ons land zeer zuidelijke Maastricht, dat nog met moeite in Nederland ligt, maar eigenlijk dichterbij het Rijnland en het franstalige Luik. Het zou te ver gaan om te zeggen dat hij een buitenstaander is in de nederlandse poëzie - daarvoor is hij te veel bij allerlei vaderlandse poëziemanifestaties in Limburg betrokken geweest - maar toch hebben zijn gedichten, in hun af en toe schaamteloze grootsprakigheid en retoriek - en dat is bij mij een compliment - een element van verte, ook al omdat hij zich ver naar voren waagt en de luide toon niet schuwt.

Hij schrijft een mannelijke poëzie die zich vaak zonder reserve uitlevert in af en toe grote gezangen, lichamelijk, aards en theatraal, soms dronken van zichzelf - maar die ook stil kan zijn, en altijd in de kern lucide, een stem die zich bewust blijft van wat zij zegt, zelfs als de emotie de beelden turbulent over elkaar heen laat buitelen, maar die ook terug kan keren naar een hoofs gedragen schemer.

In Terra Salsa is zijn poëzie zich ronduit van haar latijnse afkomst bewust, en het feit dat de spaanse vertaling van zijn gedichten verschenen is bij een mexicaanse uitgeverij die de naam draagt van een van de beroemdste bundels van de peruaanse dichter Cesar Vallejo, Trilce, is natuurlijk ook geen toeval. Ooit, in een bundel van bijna veertig jaar geleden, keek de dichter achterom en probeerde zijn leven in gestrekte sentimeters te schatten. Hij kwam tot de conclusie dat het nauwelijks de moeite loonde. Bij dat jeugdige en zwartgallige oordeel in een mineur van verpulvering had hij hartstochtelijk ongelijk. Het is goed dat nu ook duitse lezers zich daarvan kunnen overtuigen.

Cees Nooteboom
San Luis, 18.7.2008